ردیاب یونیاب و اسکنر آکسیون، ساخت شرکت دئدسیس از کشور استونی است.
امروز میخواهیم دستگاه آکسیون را بررسی کنیم؛ تکنولوژیای کاملاً متفاوت که برای عبور از محدودیتهای قدیمی دنیای ردیابها طراحی شده است. آکسیون یک دستگاه معمولی نیست، بلکه با هدف حل یکی از اساسیترین مشکلات گنجیابی ساخته شده؛ مشکلی که سالها باعث خطا، حفاریهای اشتباه و از دست رفتن زمان شده است.
این مشکل از جایی شروع میشود که بدانیم فلزات قدیمی، بعد از صدها یا حتی هزاران سال ماندن زیر خاک، دیگر مانند فلزات امروزی رفتار نمیکنند. ساختار آنها تغییر میکند، اکسید میشوند و فرکانس متفاوتی از خود ساطع میکنند. به همین دلیل، بسیاری از ردیابهای موجود در بازار قادر به تشخیص سکهها و گنجینههای تاریخی مربوط به دورههای ساسانی، بیزانس، هخامنشی یا اسلامی نیستند.
از طرف دیگر، مسئله فقط به فلز محدود نمیشود. در حالت حفرهیابی نیز، بسیاری از ردیابهای رایج دقت لازم را ندارند. زمانی که یک دستگاه معمولی روی حفره تنظیم میشود، تقریباً هر نوع حفرهای را شناسایی میکند؛ چه حفرهای که فلز در آن وجود داشته باشد و چه حفرهای که کاملاً طبیعی بوده و هیچ ارزشی نداشته باشد. همین موضوع باعث میشود کاربر نتواند تفاوت بین هدف واقعی و خطای طبیعی را تشخیص دهد.
اما آکسیون دقیقاً در همین نقطه مسیرش را جدا میکند. این دستگاه بهجای تشخیصهای کلی، بر پایهی فرکانسهای هدفمند و هوشمند کار میکند. برای مثال، میتوان دستگاه را فقط روی حفرههایی تنظیم کرد که دارای گاز متان هستند. در این حالت، حفرههای طبیعی زیر خاک شناسایی نمیشوند و تنها فضاهایی نمایش داده میشوند که احتمال وجود تجمع فلز یا گنجینه در آنها بالاست.
همین منطق در مورد طلا نیز بهکار گرفته شده است. بسیاری از ردیابها طوری طراحی شدهاند که به هر نوع طلا واکنش نشان میدهند؛ حتی ذرات بسیار ریز طلای طبیعی که بهصورت پراکنده در خاک یا سنگ وجود دارند. این ویژگی اگرچه در ظاهر بهعنوان حساسیت بالا معرفی میشود، اما در عمل باعث افزایش خطا و حفاریهای بینتیجه خواهد شد.
آکسیون این نوع طلا را شناسایی نمیکند. در عوض، یک فرکانس اختصاصی در دستگاه تعریف شده که فقط به طلای اکسیدشده، قدیمی و دفنشده در محیطی با تجمع گاز متان واکنش نشان میدهد؛ یعنی دقیقاً همان چیزی که بهعنوان یک گنج تاریخی واقعی شناخته میشود.
کلید موفقیت آکسیون، تکنولوژی فرکانسی پیشرفته آن است. این دستگاه روی سه باند فرکانسی مستقل کار میکند که طبق اعلام سازنده، استفاده از باند فرکانسی مگاهرتز برای اولین بار در دنیا در این نوع ردیابها انجام شده است. ظرفیت فرکانسی آکسیون به بیش از ۱۲.۵ میلیون هرتز میرسد؛ عددی که صدها برابر بالاتر از ردیابهای معمولی امروزی است که معمولاً نهایتاً تا حدود ۲۵ هزار هرتز را پوشش میدهند.
اهمیت این فرکانسهای بالا در اینجاست که فلزات باستانی، بسته به نوع آلیاژ و مدتزمانی که زیر خاک ماندهاند، فرکانس متفاوتی دارند. به همین دلیل، آکسیون برای هر دوره تاریخی حالت مخصوص به خود را ارائه میدهد؛ از طلای دورههای ساسانی و بیزانس گرفته تا دورههای اسلامی و حتی تمدنهای بسیار قدیمیتر. بهعنوان مثال، اگر بهدنبال طلای هخامنشی باشید، استفاده از حالت طلای جدید عملاً نتیجهای نخواهد داشت.
در کنار این قابلیتها، آکسیون از فناوری اسکن و نمایش سهبعدی نیز بهره میبرد. دادههای بهدستآمده از اسکن زمین، بهصورت زنده از طریق بلوتوث به گوشی هوشمند منتقل میشوند و کاربر میتواند یک نقشه سهبعدی دقیق از زیر زمین مشاهده کند؛ نقشهای که شکل، حجم و موقعیت هدف را پیش از حفاری نمایش میدهد.
از نظر عملکرد نیز، آکسیون ادعاهای قابل توجهی دارد: برد ردیابی تا ۱۰۰۰ متر و عمق نفوذ تا ۳۰ متر. در حالت یونیابی و اسکنری، عمق مؤثر به حدود ۱۰ متر میرسد. میدان مغناطیسی چندفرکانسه دستگاه آنقدر قدرتمند است که سازنده هشدار داده روشن بودن فلزیاب دیگری در نزدیکی آن میتواند باعث آسیب دیدن دستگاه شود.
در مجموع، آکسیون خود را بهعنوان یک ابزار تخصصی برای شناسایی گنجهای قدیمی و پنهان معرفی میکند؛ دستگاهی که با حذف خطاهای رایج، تمرکز را فقط روی اهداف واقعی میگذارد.
حالا سؤال اینجاست: با چنین دقت و تفکیکی، چه گنجهایی هنوز زیر پای ما پنهان ماندهاند؟